Kopan Uzuvlarda İlk Yardım

İşyeri, ev, trafik kazaları ve tarımsal araçlardan kaynaklanan kazalar, tartışma veya terör sırasında silah kullanımı, deprem veya doğal afetler sırasında amputasyon yaşanabilir. İşyeri güvenliği ile kaza tedbirlerinin arttırılması, robot makineler, daha eğitimli işçi ve teknisyenlerin çalıştırılmasıyla işyeri kazalarının sayısı azalırken daha emniyetli araçlar, trafikte denetim, yol yapımındaki ileri teknoloji gibi önlemler ile de trafik kazalarının sayısı zamanla azalmaktadır.

Bunun yanında trafikte artan araç sayısı ve daha hızlı ulaşım, işyerlerinde ise daha ucuz ve daha seri üretim nedeniyle iş yoğunluğunun artması, artan günlük streslerden kaynaklanan yorgunluk, uykusuzluk ve dalgınlık gibi nedenlerle kazaların şiddet ve hasarın boyutunu büyümektedir. Sonuçta daha geniş ve daha hasarlınmış uzuv kopmaları nedeniyle giderek tedavisi daha güç sorunlarla karşılaşmaktayız.

Kazazedelerin tedavi uygulanan merkezlere daha sistemli ve erken ulaştırılması, ilk yardımda bilinçlenme, tıbbi malzemelerinin üretimi teknolojisindeki ilerlemeler ve cerrahi yöntemlerdeki yenilikler bu tür sorunların tedavisini daha da başarılı kılmaktadır.

Kaza anından itibaren dikkat edilmesi gereken işlemler aşağıdaki şekilde özetlenmektedir:
Kaza yerinde uygulanacaklar
• Kaza alanından, tezgah veya makineden emniyetli bir şekilde kazazedeyi uzaklaştırılıp sakin ve emniyetli bir yere yatırdıktan sonra ilk yardım uygulayınız.
• Kaza yerine en yakın sağlık birimine haber veriniz ve ulaştırılması için gerekli ambulans ve tıp elemanlarını çağırınız. Kazazedenin başından ayrılmayınız.
• Bulunan ampute parçanın temiz koşullarla alınıp steril serumla yıkandıktan sonra serum emdirilmiş steril gazlı bez ile sarılıp su geçirmez kuru bir torbaya koyunuz.
• Ampute güdük yarası mümkünse bolca steril serumla yıkanmalıdır. Ancak kanamayı arttırıyorsa bu işlemden vazgeçilebilir.
• Kan kaybı miktarını bir yere not ediniz.
• Yaranın üst tarafına lastik veya bez sarılarak uygulanan turnikeleme yöntemi en sık yapılan yanlışlardandır. Atardamarlarda kan akışı durdurulmadan toplardamarlarındaki kan akışını durduracağından bu işlem kanamayı arttırır. Ayrıca turnike genellikle bağlı bırakılarak unutulma riski taşır.
• Bol miktarda steril gaz bez ve bandaj ile yara sıkıca sarılmalı ve kol-bacak yüksekte tutulmalıdır. Yara yukarısından ana damarlara elle baskı yapmak da kanamayı azaltabilir. Kanama yine de kontrol altına alınamazsa üst tarafa takılan bir tansiyon aleti turnike gibi kullanılabilir ancak süresi 1,5 saati aşmamalıdır.
• Hastaya yeme ve içme yasaklanmalıdır. Hiç bir şekilde sigara içirttirilmemeli ve kazazedenin yanında sigara içilmemelidir.
• Hastanın ilk nakli sırasında damar yolunun açılması, tetanoz önlemleri ve antibiyotikler uygulanmalıdır.

İlk yardım merkezinde uygulanacaklar:
1. Yukarıda açıklanan konuların kontrolü ve eksikleri tamamlanır.
2. Şok ile mücadele, hastaya serum ve antibiyotiklerin uygulanması, sonda takılması vb.
3. Ampute güdüğün bol serum ile yıkanması ve tekrar baskılı kompreslerle sarılır.
4. Kanamanın durdurulması için damarların yakalanması, bağlanması ve koterizasyonu (dağlanması) gibi işlemler kesinlikle uygulanmamalıdır.
5. Hastanın tansiyonunu takip etmek kaydı ile ağrı kesici uygulanabilir ancak doğru olan kesin tedavi edilecek merkeze varıncaya dek ağrı kesicilerin verilmemesidir. (Hastanın dalgınlık durumunun kazadan mı verilen ilaçtan mı kaynaklandığı değerlendirilemeyecektir, bu da anestezisti güç durumda bırakabilir) Yara bölgesine herhangi bir lokal anestezik uygulanmamalıdır.
6. Kısmi amputasyonlarda (tam kopmamış kol/bacaktan tam ayrılmamış yaralanmalar) uzuv düzgünleştirilerek bir atel ile tesbit edilmelidir, yalnızca bu işlem uzvun dolaşımını düzeltebilir. Dolaşımı yine de düzelmemiş ve uzuv ısınmamışsa aynı yöntemlerle soğutma işlemi uygulanmalıdır, ancak dolaşım mevcut ise soğutma işlemi gerekmeyebilir.
7. Kopan parça serum ile yıkandıktan sonra, serum emdirilmiş steril gazlı bez veya kompres ile sarıldıktan sonra su geçirmez kuru bir torbaya atıldıktan sonra buzlu suya(suyun 4 derecede sabit kalmasını sağlar) konulur. Yolda eriyen buzlar yenileriyle takviye edilir. Ancak kopan parçanın doğrudan buza teması ile donmasına engel olunmalıdır. Kuru buz hiçbir şekilde kullanılmamalıdır.
Replantasyon uygulamaya hazır en yakın merkez ile görüşülür. Bir merkezle iletişim kazazedenin birçok merkezi dolanmak sureti ile zaman kaybını önleyeceği gibi, hastanenin ve mikrocerrahların hazırlanması için de fırsat vermektedir.

Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü, kas-iskelet sistemi hastalıklarının tanı ve tedavisinde, hastanemizde yer alan tüm bölümlerle dayanışma ve işbirliği içinde, teknolojinin geniş olanaklarından yararlanarak, hastalara en uygun tedaviyi bilimsel düzeyde planlamakta ve uygulamaktadır.